Minisłownik orientalnej medycyny

Oto pojęcia najczęściej pojawiające się w na kursach Potrójnej Kultywacji oraz w formułach Daoistycznych medytacji. Razem z pojęciami używanymi w Tradycyjnej Chińskiej Medycynie (TCM), wyróżnione są pojęcia z psychotroniki oraz Ajurwedy, które są powszechnie stosowane przez bioenergo- i naturoterapeutów.

Istnieje wiele chińskich pojęć, których znaczenie jest różne, lecz transkrypcje wg obowiązującego standardu pinyin są identyczne - tutaj ograniczyłem się do wyróżnienia najczęściej używanych znaczeń (co można zauważyć np. w pracach dr-a Yang Jwing-Minga). Niektóre pojęcia dublują się z tymi, które są wyszczególnione na stronie ze słowniczkiem gwary lokalnej - tutaj mają bardziej szczegółowy opis. Do niektórych pojęć załączona jest krótka notka o odkrywcach i ich perypetiach. Jeśli czegoś nie ma tutaj, zawsze można szukać w słowniku Google'a (http://labs.google.com/glossary). Mimo całej opasłej literatury źródłowej, mogą tu być błędy i nieścisłości (tak jak i w źródłach), jeśli je znajdziesz, napisz do mnie (ostatnia zmiana: 07.11.2003).

akupunkt, biopole, czakra, Dantien, Hara, Huangdi, jantra, Jing, Jing Qi, Kan, Kan Li, Kryształowy Pałac, Li, Luo, meridian, nadi, Qi, Pięć Przemian, pole morfogenetyczne, promieniowanie kształtu, przemiana, Yuan Jing, Yuan Qi

akupunkt, punkt akupunkturowy

biologicznie wyróżniony, szczególnie wrażliwy na stymulację punkt na meridianie; w TCM akupunkty mają znaczenie lecznicze, istnieją również akupunkty wyróżnione przez szkoły sztuk walki o znaczeniu ściśle bojowym, jedne i drugie mogą zostać wykorzystane do uzdrawiania oraz poszerzania świadomości; szczególnie ważne i wrażliwe na stymulacje są akupunkty odpowiadające różnym ośrodkom energetycznym ludzkiego ciała; w starszych, klasyczych dziełach opisane jest ok. 360 akupunktów, we współczesnej akupunkturze stosuje się ich o wiele więcej.

biopole, aura

w psychotronice i bioterapii: pole energii życiowej, otaczające, chroniące i zasilające każdą istotę żywą; obecność biopola pozwala odróżnić materię ożywioną od nieożywionej; osłabienie, dysharmonia i zmniejszenie się biopola wskazuje na stan chorobowy; całkowite wyczerpanie i zanik biopola są równoważne śmierci biologicznej; odkryte dla świata nauki, udokumentowane i sfotografowane w Polsce na przełomie XIX i XX wieku przez pioniera hr. Jakuba Jodko-Narkiewicza, niezrozumiane, zignorowane i zapomniane; po drugiej wojnie światowej odkryte ponownie przez małżeństwo rosyjskich naukowców Kirlian, którzy wybronili swoje prace, a zjawisko biopola zostało nagłośnione pod ich nazwiskami.

czakra, lotos, padma, ośrodek energetyczny

sanskryckie słowo czakra dosłownie oznacza koło, termin wzięty z Wed; wiry czakr układają się w kształt płatków kwiatu, stąd równoważnie używa się symbolicznego określenia lotos, w sanskrycie padma; domyślnie słowa czakra i ośrodek energetyczny oznaczają to samo pojęcie; w terminologii orientalnej medycyny oznacza ośrodek energetyczny, zakorzeniony w ciele fizycznym ale znajdujący się poza nim; czakry często są postrzegane jako wiry, wirujące lejki otwarte na zewnątrz ciała, zwrócone węższym końcem do ciała; każda czakra ma swój odpowiadający jej akupunkt w ciele fizycznym, największe czakry połączone są z kolejnymi Dantien; czakra może być zamknięta lub otwarta, zależnie od swojej kondycji energetycznej, poziomu rozwoju świadomości lub świadomej kontroli czakr; czakry są ośrodkami gromadzenia, generacji i transformacji energii, a także ośrodkami percepcji, szczególnie tzw. czakra Trzeciego Oka; czakry symbolizuje i ilustruje się nieraz bardzo złożonymi mandalami, pamiętać jednak należy, że forma medytacyjna, zwana jantrą, ułatwiająca koncentrację na czakrze to nie to samo co czakra; badania naukowe na temat czakr przeprowadziło dotąd wielu naukowców, m.in. Barbara Ann Brennan.

Dantien, Tantien, Dan Tian

dosłownie pole eliksiru; zbiornik Qi w ciele energetycznym i fizycznym, gdzie jest ona wytwarzana i przechowywana; wyróżnia się trzy najważniejsze: Dolny (mniej więcej za pępkiem), Średni (na wysokości splotu słonecznego) i Górny (za punktem pomiędzy brwiami); domyślnie określeń Dantien lub po prostu "centrum" używa się do oznaczania Dolnego Dantien, który z japońska zwie się też Hara; Górny Dantien określany jest jako Kryształowy Pałac.

Hara

popularne, wzięte z japońskiego języka określenie dolnego Dantien; używane pierwotnie między innymi w tradycji Zen, masażu Do-in, szkołach japońskich sztuk walki (aikido, karate, ninjitsu).

Huangdi, Cesarz

zwany także Żółtym Cesarzem (2698-2589 przed Chrystusem), przypisuje mu się autorstwo "Huang Di Nei Jing" (Kanon Medyczny lub Wewnętrzna Klasyka Huangdi'ego), chińskiego dzieła medycznego, szeroko znanego i uznawanego m.in. w Indiach, Japonii i Korei za jedną z fundamentalnych podstaw orientalnej medycyny, do dziś uznawana za jedną z najlepszych ksiąg kiedykolwiek napisanych na ten temat; opisuje m.in. system meridianów ludzkiego ciała.

jantra

forma medytacyjna, służąca jako pomoc do koncentracji na konkretnej czakrze; obraz wizualizowany w obszarze czakry, który ma pomóc w skoncentrowaniu się i utrzymaniu umysłu w koncentracji na tym obszarze; jego forma nie jest i nie musi być identyczna z faktyczną formą czakry, gdyż jest to tylko forma do medytacji, a nie kodowany obraz.

Jing

esencja, najbardziej wysubtelniona część; także naczynie, np. meridian.

Jing Qi

Pierwotna Qi, energia życiowa przetworzona z Pierwotnej Esencji, Yuan Jing; w całej literaturze autorstwa Mantak Chia termin ten oznacza seksualną Qi, bez rozróżniania jej źródła na pourodzeniowe i przedurodzeniowe.

Kan

inaczej Otchłań, Pustka, Woda; nazwa trygramu, północnego Kua; element Pakua odpowiadający przemianie Wody; w formułach alchemii wewnętrznej określenie to odpowiada energii Wody, energii seksualnej i podświadomości, która jest transformowana przez Ogień.

Kan Li

kluczowa formuła i zasada kultywacji energii wewnętrznej, energii życiowej; odzwierciedla naturalne procesy i świadomie przeprowadzane transformacje energii seksualnej w wyższe formy energii życiowej; symbolizuje i ilustruje ją np. parujący kociołek, palenisko podgrzewające wodę w kociołku, z którego unosi się para; zasada ta odzwierciedlona jest w np. jednym ze współcześnie używanych chińskich ideogramów Qi, złożony w dolnej części z mini-ideogramu ognia, a w górnej z mini-ideogramu pustki.

Kryształowy Pałac

opisowe określenie górnego Dantien, stosowane w daoistycznej alchemii wewnętrznej; wypełnia przestrzeń podwzgórza; w praktykach alchemii daoistycznej pracuje się nad jego kultywacją w ostatnich etapach.

Li

inaczej Lgnienie, Ogień; nazwa trygramu, południowego Kua; element Pakua odpowiadający przemianie Ognia; w procesach alchemii wewnętrznej określenie to odpowiada energii Ognia, energii miłości i świadomości, transformującej energię seksualną, najczęściej określaną jako Jing Qi; transformuje również energie umysłu w energetycznych procesach pracy mózgu.

Luo

mikromeridian, minikanalik rozprowadzający po ciele Qi z głównych meridianów, lub łączący dwa główne meridiany i regulujący w nich poziom Qi.

meridian, kanał energetyczny, domyślnie w ciele fizycznym

mikroskopowych rozmiarów kanał w ciałach człowieka, (domyślnie w ciele fizycznym) którym płynie Qi, bioenergia; większość meridianów lokuje się w powięziach (fasciae) mięśni i narządów wewnętrznych; oficjalnie wyróżnia się wśród nich m.in. 12 kanałów funkcjonalnych (odpowiadające narządom), 8 cudownych (regulujące 12 funkcjonalnych), cały szereg tzw. kolateralnych i Luo, łączących większe meridiany, wyrównujących poziom Qi w nich, a także dystrybuujących ją po całym ciele; funkcje meridianów są ściśle warunkowane kondycją ciała fizycznego, w wyniku np. zabiegów chirurgicznych mogą zostać przecięte; meridiany przestają funkcjonować i zanikają natychmiast w momencie biologicznej śmierci ciała; w latach 60-tych XX wieku pionierskie prace nad systemem meridianów ciał fizycznych zwierząt przeprowadził koreański naukowiec Kim Bong-Han; pod presją rządu północnokoreańskiego przeprowadził kontrowersyjne badania radioizotopowe na ludziach, skończył życie (prawdopodobnie samobójczo) w karnych obozach pracy przymusowej; odkrycia te długo były ignorowane przez świat nauki; obecnie wielu naukowców powołuje się na nie bez podania źródeł, badacze tacy jak Pierre de Vernadule, M.D. Richard Gerber potwierdzili wyniki Kim Bong-Hana.

nadi, kanał energetyczny, domyślnie w ciele energetycznym

określenie kanałów energetycznych biegnących w ciałach człowieka, sanskryckie pojęcie z Ajurwedy; najważniejsze nadi to ida, pingala i sushumna; w oryginalnych źródlach, szczególnie o laja-jodze, podkreśla się niezależność tych struktur od ciała fizycznego, stąd potrzeba odróżnienia ich od meridianów; prace naukowe nad szczegółową anatomią ciał energetycznych w chwili pisania tego minisłownika nie są oficjalnie propagowane.

Qi (współczesna chińska transkrypcja), Chi (starsza chińska transkrypcja), Ki (japońska i koreańska transkrypcja), bioenergia, prana

kosmiczna energia, poruszająca i ożywiająca cały Wszechświat, zarówno w jego ożywionej jak i nieożywionej części; w medycynie i Qigong: energia życiowa, wg. badań polskiego pioniera psychotroniki prof. Sedlaka, terminem bioenergia określana jest siła niezwiązana z jednym rodzajem oddziaływania fizycznego lecz ze wszystkimi jego przejawami, daje się zaobserwować np. jako słabe oddziaływania elektromagnetyczne, ale nie jest ani nimi ostro ograniczona, ani nie ogranicza się do nich; wg badań Kim Bong-Hana w meridianach płynie szczególnie wiele: DNA, adrenaliny, estrogenów oraz polimerów glukozo-pochodnych znajdowanych także w męskim nasieniu - wynik ten może posłużyć jako podstawa do badań naukowych nad transformacją płynów seksualnych w Qi; w psychotronice: emanacja biopola żywych istot, obserwowana np. na zdjęciach kirlianowskich; termin znany i stosowany od zarania TCM i daoizmu, datowanych na ok. 3000 lat p.n.e; w indyjskich źródłach datowanych na ok. 15000 lat p.n.e. energia życiowa jest określana jako prana, oddech życia.

Pięć Przemian

opis zależności między porami roku, emocjami, narządami wewnętrznymi, smakami, narządami zmysłów przy pomocy przemian Qi; do opisu stosuje się symbol pentagramu, na którym rozpisane są relacje między przemianami; rozróżnia się relację kontroli (powściągania) przebiegającą po wewnętrznych ramionach, oraz relację żywienia (tworzenia) przebiegającą po okręgu.

pole morfogenetyczne, pole torsyjne

pole energetyczne, niekoniecznie związane z obiektami fizycznymi materii ożywionej bądź nieożywionej, może oznaczać pole np. ciał energetycznych niezwiązanych z ciałami fizycznymi; termin pola m. jest ogólniejszy od biopola czy promieniowania kształtu.

promieniowanie kształtu

pole energetyczne wokół każdego obiektu fizycznego, którego kształt i rodzaj oddziaływania ściśle zależy od kształtu obiektu, który nim emanuje, z którego to promieniowanie emanuje.

przemiana, żywioł

forma energii, odbierana zmysłowo jako rodzaj Qi, charakter, zespół cech, np. Qi w przemianie Ognia (Li) odbierana jest jako ciepło lub gorąco, emanacja, Qi w przemianie Wody (Kan) odbierana jest jako chłód lub zimno, strumień; w tradycji chińskiej podkreśla się jedność podstawy, źródła tych zjawisk, jakim jest Qi, wskazuje się na ulotność i tymczasowość ich form np. poprzez zasadę Pięciu Przemian, dlatego unika się określenia "żywioł", jednakże określenia te stosuje się zamiennie, gdy opisują tą samą kategorię zjawisk, na poziomie energii życiowej.

Yuan Jing

Pierwotna esencja, odziedziczona po rodzicach, esencja przedurodzeniowa; wg TCM nieregenerowalny potencjał, dany raz na całe życie, jego wyczerpanie kończy się śmiercią biologiczną; rezyduje w nerkach.

Yuan Qi

Pierwotna Qi, tworzona z pierwotnej esencji, odziedziczonej po rodzicach.

Opracowanie: Roman Fierfas

Konsultacja: Arkadiusz Lisiecki

Główne źródła opracowania:

1. dr Yang Jwing-Ming, "Korzeń chińskiego Qigong, Sekrety zdrowia, długowieczności i oświecenia", Wydawnictwo YMAA, Kraków 2000

2. "Chinese Acupuncture and Moxibustion" pod redakcją Cheng Xinnong, Foreign Languages Press, Beijing 1987

3. Master Shou-Yu Liang, Wen-Ching Wu, "Qigong Empowerment, A Guide to Medical, Taoist, Buddhist, Wushu Energy Cultivation", The Way Of The Dragon Publishing, Rhode Island, USA 1997

4. Mantak Chia, Michael Winn, "Miłosny potencjał mężczyzny", Wydawnictwo Jacek Santorski &CO, Warszawa 1998

5. Mantak Chia, Maneewan Chia, "Miłosny potencjał kobiety", Wydawnictwo Jacek Santorski &CO, Warszawa 1998

6. Zbigniew Garnuszewski "Akupunktura we współczesnej medycynie" tomy 1-2, Wydawnictwo Amber, Warszawa 1996, 1997

7. Jarosław Kuchta "Mini atlas punktów akupunktury", Infelmark, Gdańsk 1998

8. Shyam Sundar Goswami, "Layayoga, The Definitive Guide to the Chakras and Kundalini", Inner Traditions International, Rochester, Vermont 1999

9. Choa Kok Sui "Stara sztuka uzdrawiania", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992

10. Choa Kok Sui "Praniczne uzdrawianie kolorami", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1993

11. Choa Kok Sui "Psychoterapia praniczna", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994

12. Choa Kok Sui "Praniczne uzdrawianie kryształami", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998

13. Barbara Ann Brennan "Dłonie pełne światła", Wydawnictwo Amber, Warszawa 1995

14. Barbara Ann Brennan "Światło życia", Wydawnictwo Amber, Warszawa 1996

15. wykłady z "Chińskiej Medycyny" mgr Jerzego Niedźwiedzkiego w warszawskim Collegium Psychotronicznym (1997-2000)

16. wykłady z "Energetycznej koncepcji człowieka" dr Marka Pilkiewicza w warszawskim Collegium Psychotronicznym (1997-2000)

17. wykłady z "Widzenia aury" Ignacego Bułłyszko w Galerii Fengshui "Chi" w Warszawie (2000)

Najważniejsze źródła internetowe:

1. http://www.hanmedi.com/